Alles over de adventskalender
De complete gids
Wat is een adventskalender nu eigenlijk precies, waar komt de traditie vandaan, en waarom begin je op 1 december? Op deze pagina beantwoorden we de meest gestelde vragen over de adventskalender in één keer: van de religieuze oorsprong tot de moderne versie die je nu in bijna elke webshop tegenkomt.
Samengesteld door Shannon, oprichter van AdventskalenderTips.nl
Historische feiten uitgezocht en gecontroleerd aan de hand van bronnen
Inhoudsopgave
Wat is een adventskalender?
Een adventskalender is een aftelkalender voor Kerstmis. De klassieke variant bestaat uit 24 genummerde vakjes, die je vanaf 1 december één voor één opent. Achter ieder vakje zit een kleine verrassing. Vroeger was dat vaak een plaatje, gedichtje of bijbeltekst, terwijl moderne adventskalenders meestal gevuld zijn met bijvoorbeeld chocolade, snoep, beautyproducten, speelgoed of drank.
De naam verwijst naar advent, de christelijke periode waarin wordt toegeleefd naar Kerstmis. Toch valt de start van een moderne adventskalender niet samen met het begin van de adventstijd. Een klassieke adventskalender begint namelijk op 1 december, terwijl de eerste adventszondag ieder jaar op een andere datum valt.
Inmiddels is de adventskalender allang niet meer beperkt tot de traditionele kalender met chocolade. Er zijn tegenwoordig adventskalenders voor vrijwel iedere interesse, van beauty en parfum tot bier, wijn, koffie, thee, speelgoed en zelfs huisdieren. Ook het aantal vakjes kan verschillen: naast de bekende 24-daagse kalender bestaan er bijvoorbeeld kalenders met 12 of 25 vakjes.
Hoe is de adventskalender ontstaan?
De adventskalender vindt zijn oorsprong in de 19e-eeuwse Duitse, vooral protestantse traditie. Om kinderen te helpen aftellen naar Kerstmis, gebruikten gezinnen verschillende eenvoudige manieren om de dagen zichtbaar te maken. Zo werden bijvoorbeeld dagelijks krijtstrepen gezet, kaarsen gebruikt of afbeeldingen opgehangen. Het waren nog geen adventskalenders zoals we die nu kennen, maar wel vroege vormen van het aftellen naar Kerstmis.
Aan het begin van de 20e eeuw verschenen in Duitsland de eerste gedrukte adventskalenders. Een belangrijke naam in de geschiedenis is de Duitse drukker Gerhard Lang. Hij wordt vaak gezien als een van de grondleggers van de moderne adventskalender. Zijn vroege kalenders bestonden uit afbeeldingen en later uit kalenders met vakjes die geopend konden worden.
De adventskalender ontwikkelde zich daarna steeds verder. De eenvoudige afbeeldingen maakten plaats voor luikjes waarachter kleine verrassingen konden worden verstopt. Chocolade kwam pas later in beeld en groeide uiteindelijk uit tot een van de bekendste vullingen. Daarmee veranderde de adventskalender van een hulpmiddel om de dagen af te tellen in de commerciële kalender die we tegenwoordig kennen.
Waarom heeft een adventskalender meestal 24 vakjes?
De adventstijd begint ieder jaar op een andere datum. In de westerse christelijke traditie begint advent op de zondag die het dichtst bij 30 november ligt en duurt de periode tot Kerstmis. Een klassieke adventskalender volgt echter een vast schema: de eerste deur gaat op 1 december open en de laatste op 24 december.
Waarom precies 24 vakjes de standaard zijn geworden, is niet met zekerheid vastgelegd. Een vroege voorloper van de adventskalender uit 1851 bestond bijvoorbeeld uit 24 krijtstrepen. Kinderen konden elke dag één streep wegvegen om zichtbaar af te tellen naar Kerstmis. De vaste periode van 1 tot en met 24 december is later de standaard geworden voor de klassieke adventskalender.
Naast de traditionele kalender met 24 vakjes bestaan er tegenwoordig ook andere varianten:
- 4 vakjes – worden gebruikt bij kalenders die aansluiten bij de vier adventszondagen.
- 12 vakjes – komen voor bij adventskalenders die bijvoorbeeld om de dag worden geopend of bij kalenders die zijn gebaseerd op de Twaalf Dagen van Kerstmis.
- 25 vakjes – bevatten een extra verrassing voor eerste kerstdag en tellen door tot en met 25 december. Deze komen vaak uit Engeland waar afgeteld wordt naar eerste kerstdag.
Het aantal vakjes ligt tegenwoordig dus niet meer vast. De kalender met 24 vakjes blijft echter de meest herkenbare vorm.
Wat voor soorten adventskalenders zijn er?
De bekendste blijft de chocolade-adventskalender, maar het aanbod is inmiddels enorm.
- Voor vrouwen – make-up, parfum, verzorging
- Voor mannen – bier, verzorging
- Voor kinderen – chocolade, snoep, speelgoed
Vrijwel elk thema heeft tegenwoordig een eigen adventskalender. Ook digitale online adventskalenders winnen terrein: webshops en merken gebruiken die vaak voor dagelijkse kortingsacties of weggeefacties.
Waar en wanneer koop je een adventskalender?
De meeste adventskalenders worden vanaf september en oktober verkocht. Populaire adventskalenders starten echter vaak al in augustus een pre-order lijst. Supermarkten bieden vooral chocolade- en snoepkalenders aan, meestal pas vanaf oktober of november, met een beperkt aanbod. Online vind je verreweg het grootste assortiment. Omdat adventskalenders in beperkte oplage geproduceerd worden en na kerst nauwelijks meer verkocht worden, is het verstandig om niet te lang te wachten met bestellen.
Wie heeft de adventskalender bedacht?
De adventskalender vindt zijn oorsprong in Duitsland, met worsteld die teruggaan tot halverwege de 19e eeuw. Voor de eerst bekende ‘adventskalender’ in de meest letterlijke zin moeten we terug naar 1851. Gezinnen gebruikten destijds zelfgemaakte telhulpmiddelen om kinderen bewust te maken van de dagen tot Kerstmis. Populaire varianten waren 24 krijtstrepen op de muur die elke dag één voor één werden uitgeveegd of 24 dagen lang een nieuwe afbeelding aan de muur hangen. Het waren nog geen adventskalenders zoals we die nu kennen, maar wel vroege vormen van het aftellen naar Kerstmis.
1851
Een van de vroegst beschreven voorbeelden bestaat uit 24 krijtstrepen op een deur of muur. Elke dag werd één streep weggeveegd, zodat kinderen konden zien hoeveel dagen er nog tot Kerstmis over waren. Ook het dagelijks ophangen van een nieuwe afbeelding kwam voor.
Begin 1900
De zelfgemaakte tradities kregen een gedrukte vorm. In Duitsland verschenen kalenders waarbij kinderen iedere dag een afbeelding konden bekijken of uitknippen. Daarmee ontstond de voorloper van de moderne adventskalender.
1908
De Duitse drukker en uitgever Gerhard Lang bracht een van de eerste gedrukte adventskalenders op de markt. Lang wordt vaak gezien als een belangrijke grondlegger van de moderne adventskalender. Zijn vroege kalenders hadden nog geen deurtjes met verrassingen, maar werkten met afbeeldingen die op de juiste dag konden worden bevestigd.
Jaren 20
De adventskalender ontwikkelde zich verder. De uitgeverij van Lang, Reichhold & Lang, bracht kalenders uit met kleine luikjes die geopend konden worden. Achter de luikjes verschenen afbeeldingen, waardoor de vorm steeds meer ging lijken op de adventskalenders die we tegenwoordig kennen.
1939–1945
Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam de productie van adventskalenders in Duitsland sterk onder druk te staan. Schaarste aan papier en karton en beperkingen op de productie van drukwerk maakten het moeilijk om de kalenders te blijven produceren.
Na 1945
Na de oorlog keerde de adventskalender snel terug. De kalender werd steeds minder een puur religieus hulpmiddel en ontwikkelde zich tot een populaire manier om af te tellen naar Kerstmis. Vanuit Duitsland verspreidde de traditie zich verder over Europa, waaronder Nederland.
1958
Een belangrijke volgende stap was de komst van adventskalenders met echte chocolade achter de vakjes. Daarmee ontstond de chocolade-adventskalender zoals we die nu kennen. De combinatie van dagelijks aftellen en een kleine traktatie bleek bijzonder populair.
Sindsdien is de adventskalender steeds verder veranderd. Waar de eerste kalenders vooral religieuze afbeeldingen bevatten, zijn er tegenwoordig varianten voor vrijwel iedere interesse. Het dagelijkse verrassingsmoment staat inmiddels centraal, terwijl het oorspronkelijke religieuze karakter naar de achtergrond is verdwenen.
Wat is adventstijd?
Advent is de periode waarin christenen toeleven naar Kerstmis. Het woord komt van het Latijnse adventus, wat ‘komst’ of ‘aankomst’ betekent. Daarmee verwijst het naar de komst en geboorte van Christus. De adventstijd bestaat uit de vier zondagen voor Kerstmis en vormt binnen het christendom een periode van voorbereiding en verwachting.
Wanneer vallen de vier adventszondagen?
De exacte duur van advent verschilt ieder jaar. De eerste adventszondag valt namelijk ieder jaar op een andere datum, tussen 27 november en 3 december. De adventstijd duurt daardoor 22 tot 28 dagen en eindigt op kerstavond, 24 december.
| Adventszondag | Vroegste datum | Laatste datum |
|---|---|---|
| Eerste zondag | 27 november | 3 december |
| Tweede zondag | 4 december | 10 december |
| Derde zondag | 11 december | 17 december |
| Vierde zondag | 18 december | 24 december |
Op elke adventszondag wordt traditioneel een kaars aangestoken op de adventskrans. Deze bestaat traditioneel uit vier kaarsen. Op iedere adventszondag wordt een extra kaars aangestoken, waardoor er op de laatste zondag vier kaarsen branden. De adventskrans wordt gebruikt in kerken, maar ook in gezinnen, scholen en andere instellingen.
Ook de adventskalender is rechtstreeks verbonden met deze traditie. Toch volgen de twee niet precies dezelfde kalender. De klassieke adventskalender begint altijd op 1 december en heeft meestal 24 vakjes, terwijl de eerste adventszondag ieder jaar op een andere datum valt. De naam ‘adventskalender’ verwijst dus naar de periode van verwachting rond Kerstmis, niet naar een kalender die de vier adventszondagen volgt.
Op welke datum begin je met een adventskalender?
De meeste adventskalenders open je vanaf 1 december, met het laatste vakje op kerstavond (24 december). Dat is inmiddels de gangbare standaard voor kalenders met 24 vakjes, ook al valt 1 december vrijwel nooit samen met de eerste adventszondag.
De kerkelijke adventstijd begint namelijk ieder jaar op een andere datum, terwijl de klassieke adventskalender altijd op 1 december start. Een adventskalender volgt dus een vast schema van 1 tot en met 24 december, ongeacht wanneer advent dat jaar begint.
Er bestaan wel uitzonderingen op de standaard:
- 25-daagse kalenders – voornamelijk in Engeland, waar traditioneel wordt afgeteld tot en met eerste kerstdag (25 december) in plaats van kerstavond. Ook in Nederland kom je deze variant regelmatig tegen.
- 12-daagse kalenders – hebben twaalf vakjes en kunnen op verschillende manieren worden gebruikt. Sommige beginnen op 13 december en lopen dagelijks door tot en met kerstavond, terwijl andere vanaf 1 december om de dag worden geopend. Er bestaan ook kalenders die aansluiten bij de Twaalf Dagen van Kerstmis, de periode van 25 december tot en met 5 januari.
Hoeveel dagen heeft een adventskalender?
De standaard adventskalender heeft 24 vakjes, één voor elke dag van 1 tot en met 24 december. Toch komen er steeds meer varianten op de markt:
- 12 dagen – vaak een voordeliger alternatief of juist gebruikt voor luxere producten waarbij 24 stuks te prijzig zou worden. De exacte herkomst van deze variant staat niet vast, maar wordt vaak in verband gebracht met het bekende lied “The 12 Days of Christmas”.
- 25 dagen – vooral gangbaar in Engeland, waar wordt afgeteld tot en met eerste kerstdag in plaats van kerstavond.
- 4 dagen – een minder gangbare variant, geopend op elk van de vier adventszondagen. Vergelijkbaar met het aansteken van de kaarsen op een adventskrans.
- 31 dagen – een kalender voor de hele maand december, minder gangbaar maar wel te vinden.
Het aantal vakjes zegt overigens niets over de kwaliteit van de kalender. Het is vooral een keuze van de fabrikant, afgestemd op het soort product en het gewenste prijspunt. De 24-daagse kalender blijft veruit het meest gangbaar en ook mijn persoonlijke favoriet.
Nog meer vragen
Veelgestelde vragen
Aanvullend op de uitleg hierboven, dit wordt ook vaak gevraagd.
Oorspronkelijk wel, maar inmiddels allang niet meer. De adventskalender is uitgegroeid tot een populair cadeau voor alle leeftijden, met versies voor vrijwel elk denkbaar thema van bier en wijn tot sieraden en beauty.
Adventstijd begint op de vierde zondag vóór kerst, een datum die elk jaar verschuift. Een veelgehoorde verklaring is dat juist daarom is gekozen voor een vaste, voorspelbare periode voor de kalender zelf: altijd 1 tot en met 24 december. Een harde historische bron voor deze verklaring is er overigens niet.
De naam adventskalender verwijst naar advent, de christelijke periode van voorbereiding en verwachting voorafgaand aan Kerstmis. Het woord advent komt van het Latijnse adventus, wat ‘komst’ of ‘aankomst’ betekent en verwijst naar de komst van Christus. De moderne adventskalender is inmiddels grotendeels los komen te staan van de religieuze betekenis, maar de naam is rechtstreeks uit deze traditie afkomstig.
De beste tijd om een adventskalender te kopen is meestal in september of oktober. Ook Black Friday is een goede dag om adventskalenders te shoppen. Kalenders die dan nog op voorraad zijn, gaan vaak mee in de uitverkoop met hoge kortingen.
De correcte Nederlandse spelling is ‘adventskalender’, met de tussen-s. ‘Adventkalender’ kom je online ook regelmatig tegen, maar dat is niet de officiële schrijfwijze.
